LANEKO ARRISKUEN PREBENTZIOARI, GENEROARI ETA ADINARI BURUZKO GLOSARIOA

Lan-baldintzen, arriskuen eta prebentzio-neurrien analisian adina eta lan-bizitzaren etapak kontuan hartzen dituen ikuspegia.

Laneko arriskuen identifikazioan, ebaluazioan eta kudeaketan adina eta lan-bizitzaren zikloarekin lotutako aldaketak txertatzea.

Adinarekin lotutako jokabidea, langilearen duintasunaren aurka egiteko eta ingurune beldurgarri, etsai, iraingarri, apalesgarri edo umiliagarria sortzeko xedea edo ondorioa duena.

Pertsonen gaitasunei, mugei edo jokabideei buruzko sinesmen orokortuak, adinaren arabera ezartzen direnak eta lan-baldintzetan, parte-hartzean eta lan-aukeretan eragin negatiboa izan dezaketenak.

Lantaldeetako adin-aniztasuna behar bezala kudeatzeko politika, neurri eta jardunbideen multzoa, pertsonen osasuna, lanean jarraitzea, egokitzapena eta parte-hartzea sustatzeko.

Belaunaldi-aniztasuna kudeatzeko, lan-baldintzak egokitzeko eta langileen osasuna eta lanean jarraitzea sustatzeko politika eta jarduketa planifikatuen multzoa, haien lan-ibilbide osoan zehar.

Adinak eta lan-ibilbideak bere gaitasunak, errekuperazio-beharrak, esperientzia eta balizko aldaketa funtzionalak prebentzioaren ikuspegitik berariaz kontuan hartzea eska dezakeen langilea.

Prebentzio-ikuspegia, gizonen lan-esperientzia erreferentzia inplizitutzat hartzen duena eta emakumeei eragiten dieten lan-baldintza, esposizio eta kalte espezifikoak ikusezin bihur ditzakeena.

Oharkabean gera daitekeen edo behar bezala aitortzen ez den laneko arriskua, zeharkakoa, metagarria edo psikosoziala izateagatik edo kolektibo jakin batzuengan dituen ondorioak behar bezala identifikatu ez direlako.

Lanaren antolaketaren, edukiaren eta gauzatzearen eta lan-harremanen baldintzetatik eratorritako arriskuak, langileen osasun fisikoan, psikikoan eta sozialean eragina izan dezaketenak.

Langile-taldeen artean laneko arriskuekiko esposizioaren mota, intentsitatea, maiztasuna edo iraupenari dagokionez dauden desberdintasunak, besteak beste, sexuarekin, generoarekin, adinarekin, lanpostuarekin edo egindako zereginekin lotutakoak.

Langile-talde bat aldi berean laneko arrisku baten edo batzuen aurrean babesteko neurriak.

Langile bat babesteko neurriak, arriskuak babes kolektiboko edo antolakuntza-neurrien bidez saihestu edo behar bezala mugatu ezin izan direnean.

Erakunde berean adin eta belaunaldi desberdinetako pertsonak egotea, esperientzia, gaitasun, behar eta lan-ibilbide desberdinekin.

Belaunaldi desberdinetako langileen artean ezagutzak, trebetasunak, esperientziak eta jardunbide egokiak partekatzeko prozesua, ezagutzaren jarraitutasunari eta arriskuen prebentzioari laguntzen diona.

Belaunaldi desberdinetako langileen artean ezagutzak, trebetasunak eta esperientziak ikasteko eta transferitzeko prozesua, prebentzioa, egokitzapena eta garapen profesionala sustatzeko.

Bere ezaugarri pertsonalengatik edo ezagutzen den egoera biologikoagatik, desgaitasunarekin lotutako egoera jakin batzuk barne, lanetik eratorritako arriskuekiko bereziki sentikorra izan daitekeen pertsona.

Emakumeen eta gizonen banaketa desberdina erakunde bateko hierarkia- eta erantzukizun-mailen artean, emakumeek botere eta erabaki-maila handieneko lanpostuetan presentzia txikiagoa izanik.

Emakumeen eta gizonen banaketa desberdina sektore, lanbide, lanpostu edo zeregin desberdinetan, eta horrek laneko arriskuekiko esposizio desberdinak sor ditzake.

Ohikoak ez diren beste eginkizun edo zeregin batzuk egitea, langile baten gaitasunak aldatu direnean eta haren osasuna babesteko eta lan-gaitasuna mantentzeko jarduera egokitzea beharrezkoa denean.

Desberdintasun-faktore batzuek, hala nola sexuak, adinak, jatorriak, desgaitasunak edo beste egoera batzuek, elkarreragin eta diskriminazio- edo arrisku-esposizio mota espezifikoak sortzen dituzten egoera.

Langileek arazoen identifikazioan, arriskuen analisian eta konponbideen diseinuan aktiboki parte hartzen duten esku-hartze ergonomikorako ikuspegia.

Gutxi gorabehera 24 orduko zikloak jarraitzen dituzten erritmo biologikoak, loa eta esna-egoera bezalako funtzioak erregulatzen dituztenak. Gaueko lanak, txandak eta bestelako ordutegi irregularrek aldatu egin ditzakete.

Langile-taldeen artean arrisku jakin batzuen esposizio-mota, intentsitatea, maiztasuna edo iraupenari dagokionez dauden desberdintasunak.

Arrisku-faktore baten eraginpean denbora luzez egotea, eta horrek osasunerako kalteak agertzeko probabilitatea handitu dezake.

Denboran zehar arrisku-faktore baten edo batzuen aurrean behin eta berriz edo modu jarraituan egotea, eta horren ondorioak lan-bizitzan zehar metatu daitezke.

Lanaren antolaketarekin, edukiarekin eta gauzatzeko moduarekin lotutako baldintza, langileen ongizatean eta osasun fisiko, psikiko eta sozialean eragina izan dezakeena.

Nagusiki emakumeek egiten dituzten zeregin edo lanbideak, historikoki behar adinako prebentzio-aitortzarik jaso ez duten lan-baldintza eta arrisku espezifikoak izan ditzaketenak.

Pertsona bati bere laneko zereginak egiteko aukera ematen dioten gaitasun fisiko, sentsorial, kognitibo eta psikosozialen multzoa.

Muskulu-eskeletoaren egiturei eragiten dien gehiegizko eskaria, esfortzuen, jarrera behartuen, kargen manipulazioaren, mugimendu errepikakorren edo bestelako eskakizun fisikoen ondorioz.

Denboran zehar mantendutako edo errepikatutako esposizio, esfortzu edo lan-eskakizunen ondorioen metaketa, osasunaren narriadura progresiboan lagun dezakeena.

Gauez egindako lanaren eta adinarekin lotutako aldaketen arteko harremana, batez ere loari, errekuperazioari, erritmo zirkadianoari eta txanden tolerantziari dagokienez.

Laneko arriskuak identifikatzeko eta baloratzeko prozesua, sexuarekin, generoarekin eta adinarekin lotutako esposizioan, osasunean dituzten ondorioetan, gaitasunetan, lan-baldintzetan eta prebentzio-beharretan dauden desberdintasunak kontuan hartzen dituena.

Printzipio ergonomikoen aplikazioa, sexuarekin, generoarekin eta adinarekin lotutako ezaugarri antropometriko, funtzional eta esposizio-desberdintasunak kontuan hartuta, lana pertsonen ezaugarrietara egokitzeko.

Lanaren eskakizun fisiko eta biomekanikoetatik eratorritako arriskuak, ebaluazioan eta prebentzioan sexuarekin, generoarekin eta adinarekin lotutako desberdintasun antropometriko, funtzional eta esposizio-desberdintasunak kontuan hartzen dituztenak.

Emakumeen eta gizonen artean enpleguarekin lotutako esparruetan dagoen aldea edo desberdintasuna, hala nola sarbidean, lan-baldintzetan, arriskuekiko esposizioan, lan-osasunean, promozioan edo parte-hartzean.

Emakumeei eta gizonei egozten zaizkien ezaugarri, gaitasun eta jokabideei buruz sozialki eraikitako sinesmen eta itxaropenak, zereginen banaketan eta laneko arriskuekiko esposizioan eragina izan dezaketenak.

Langileen ezaugarri antropometrikoak eta behar desberdinak kontuan hartuta hautatu eta egokitutako norbera babesteko ekipamenduak, haien diseinua edo doikuntza parametro maskulinoetan soilik oinarritzea saihestuz.

Emakumeen eta gizonen artean lan-baldintzetan, arriskuekiko esposizioan eta osasunean izan ditzaketen ondorioetan dauden desberdintasunak eta desberdintasun sozialak kontuan hartuta diseinatutako prebentzio-neurriak.

Emakumeen eta gizonen artean lan-baldintzetan, arriskuekiko esposizioan eta osasunean dituzten ondorioetan dauden desberdintasunak eta beharrak identifikatu eta kontuan hartzen dituen prebentzio-ikuspegia.

Genero-ikuspegia politika, jarduketa eta erabaki-maila guztietan sistematikoki txertatzea, laneko arriskuen prebentzioan barne, egon daitezkeen desberdintasunak identifikatu eta zuzentzeko.

Faktore sozial eta laboral desberdinek, hala nola genero, adin, desgaitasun edo lanbide-posizioak, elkarreragiteko duten modua aztertzen duen ikuspegia, desberdintasun espezifikoak sor baititzakete.

Enpresak ezarritako prozedura, sexu-jazarpena, sexu-arrazoiengatiko jazarpena edo bestelako jazarpen eta lan-indarkeria egoerak prebenitu, detektatu, kudeatu eta horien aurrean jarduteko.

Ordainsaridun lanetik eta bestelako erantzukizunetatik, bereziki etxeko lanekin eta zaintza-lanekin lotutakoetatik, eratorritako eskakizunen metaketa.

Langile batek lanean zehar jasaten dituen eskakizun fisikoen multzoa, besteak beste, kargen manipulazioarekin, jarrerekin, esfortzuekin eta mugimendu errepikakorrekin lotutakoa.

Zeregin bat egiteak dakartzan eskakizun kognitibo eta arretazkoen multzoa, informazioaren kantitate eta konplexutasunarekin, arretarekin, erabakiak hartzearekin eta lan-erritmoarekin lotutakoa.

Langileek eta haien ordezkariek laneko arriskuen prebentzioarekin lotutako gaietan kontsultatuak izateko eta parte hartzeko duten eskubidea.

Lana, bizitza pertsonala eta familia-erantzukizunak bateratzeko aukera ematen duen gizarte- eta lan-antolaketa, zaintza-lanen banaketa orekatu eta erantzunkidean oinarrituta.

Lanaren edozein ezaugarri, pertsonen segurtasunerako eta osasunerako arriskuak sortzean eragin nabarmena izan dezakeena.

Pertsona batek bere lan-ibilbidean zehar igarotzen dituen etapen multzoa, lan-merkatuan sartzen denetik lan-bizitza amaitu arte, gaitasun, behar eta prebentzio-arrisku desberdinekin.

Antzeko lan-zikloak etengabe egitea ezaugarri duen jarduera, gorputzeko atal jakin batzuen mugimendu errepikatuak eskatzen dituena eta muskulu-eskeletoaren gainkarga eragin dezakeena.

Langileen aniztasuna kontuan hartzen duen lan-antolaketaren eredua, haien parte-hartzea eta babes eraginkorra ahalbidetzen duten baldintzak bermatzen dituena eta bazterketa- edo diskriminazio-egoerak saihesten dituena.

Lanaren eskakizun kuantitatibo, kualitatibo, fisiko edo mentalek eskura dauden baliabideak, gaitasunak edo denbora gainditzen dituzten egoera.

Emakumeen eta gizonen artean lan-baldintzetan, arriskuekiko esposizioan, kalteen agerpenean eta prebentzio-neurrien eskuragarritasunean dauden desberdintasunak eta desberdintasun sozialak kontuan hartzen dituen lan-osasunaren ikuspegia.

Prebentzio-printzipioa, lana langileen ezaugarri eta gaitasunetara egokitzea eskatzen duena, lanpostuak, zereginak, ekipamenduak, denborak eta lanaren antolaketa egokituz. Neurri indibidualizatuak eska ditzake, batez ere adinarekin edo gaitasun funtzionalarekin lotutako aldaketen aurrean.

Zereginak, erantzukizunak, denborak, erritmoak, baliabideak, harremanak eta lan-prozesuak egituratzeko eta banatzeko modua, laneko segurtasunean eta osasunean eragin nabarmena izan dezakeena.

Langile-talde jakin batzuk lanbide, sektore, lanpostu edo zeregin desberdinen artean modu desorekatuan banatzea, faktore sozial, laboral edo kulturalek baldintzatuta.

Lanarekin lotutako baldintza, ezaugarri edo egoerak, langileen segurtasunean edo osasunean kalteak agertzen lagun dezaketenak.

Enpresaren jardueraren fase guztietan arriskuak saihestu edo murrizteko hartutako edo aurreikusitako jarduera edo neurrien multzoa.

Lan-esparruan adinarekin lotutako aurreiritzi, estereotipo, diskriminazio eta jardunbide kaltegarrien multzoa, bereziki langile gazteei edo adin handiagoko langileei eragin diezaiekeena.

Lan-jardueraren eskakizunen, errekuperazio faltaren edo lanaren antolaketarekin lotutako beste faktore batzuen ondorioz lana egiteko gaitasun fisiko edo mentala aldi baterako murrizten den egoera.

Lanaren ondorioz edo lanarekin lotuta jasandako gaixotasuna, patologia edo lesioa.

Bere adinagatik, lan-esperientziagatik, prestakuntzagatik edo lan-merkatuan berriki sartu izanagatik prebentzio-behar espezifikoak izan ditzakeen pertsona.

Lan-baldintzekin lotutako arriskuak, langile gazteei bereziki eragin diezaieketenak, besteak beste, esperientzia, prestakuntza edo arriskuei eta prebentzio-eskubideei buruzko ezagutza faltagatik.

Langileek eta haien ordezkariek arriskuen identifikazioan, proposamenen prestaketan eta prebentzioarekin eta lan-baldintzekin lotutako erabakiak hartzean duten esku-hartze aktiboa.

Langileen ordezkaritzaren eta enpresaren arteko elkarrizketa eta akordio prozesua, lan-baldintzak, eskubideak eta neurriak ezartzeko, besteak beste, laneko arriskuen prebentzioarekin, berdintasunarekin eta adinaren kudeaketarekin lotutakoak.

Langileen osasunaren zaintza, sexuarekin, generoarekin eta adinarekin lotutako desberdintasunak kontuan hartzen dituena, lan-baldintzek osasunean dituzten ondorioak behar bezala detektatzeko eta prebentzio-neurriak bideratzeko.

Formalki identifikatu edo lanarekin lotutako kalte gisa aitortu ez den osasun-kaltea edo -alterazioa, lan-baldintzekin lotura izan dezakeena.

Erakunde baten prebentzio-egoera ebaluatzeko, joerak hautemateko eta hartutako neurrien eraginkortasuna egiaztatzeko erabiltzen den datua edo datu-multzoa.

Enpresaren jardueraren fase guztietan lanetik eratorritako arriskuak saihestu edo murrizteko hartutako edo aurreikusitako jarduera edo neurrien multzoa.

Langileen aniztasuna kontuan hartzen duen prebentzio-ikuspegia, baldintzak, lanpostuak eta prebentzio-neurriak egokituz pertsona guztientzako babes eraginkorra bermatzeko.

Enpresak laneko arriskuen prebentzioa bere antolaketan eta erabaki-maila guztietan integratzeko egiten dituen jarduera eta prozeduren multzoa.

Laneko arriskua ezabatu, murriztu edo kontrolatzeko eta langileen segurtasuna eta osasuna babesteko jarduketa.

Langileen ordezkaria, laneko arriskuen prebentzioaren arloan berariazko eginkizunak dituena.

Laneko arriskuen prebentzioari buruzko prestakuntza, langileen ezaugarriak, gaitasunak, esperientzia, adina, aniztasuna eta behar espezifikoak kontuan hartuta diseinatua.

Prebentzio-jarduera arriskuak ezabatzera eta, hori posible ez denean, arrisku horiek ebaluatu, murriztu eta kontrolatzera bideratzen duen irizpidea.

Identifikatutako arriskuak kontrolatzeko beharrezkoak diren prebentzio-neurriak zehazteko prozesua, lehentasunak, arduradunak, baliabideak eta epeak ezarriz.

Prebentzioa lantzeko modua, gizonekin tradizionalki lotutako ezaugarri eta lan-baldintzak eredu unibertsaltzat hartzen dituena.

Laneko arrisku-faktore edo baldintza jakin batzuk sistematikoki identifikatzeko erabiltzen den egiaztapen-zerrenda egituratua.

Pertsona batek aldi berean ordainsaridun lanaren eta etxeko eta familiako erantzukizunen eskakizunei erantzun behar dien egoera, eta horrek zama gehigarria sortzen du.

Partaidetzarako organo paritario eta kolegiatua, enpresak laneko arriskuen prebentzioaren arloan egiten dituen jarduketak aldizka eta modu erregularrean kontsultatzeko.

Langile baten sexuaren arabera egindako edozein jokabide, haren duintasunaren aurka egiteko eta ingurune beldurgarri, apalesgarri, iraingarri edo degradatzailea sortzeko xedea edo ondorioa duena.

Sexu-izaerako edozein jokabide, hitzezkoa edo fisikoa, pertsona baten duintasunaren aurka egiteko xedea duena edo ondorio hori sortzen duena, bereziki ingurune beldurgarri, degradatzaile edo iraingarria sortzen duenean.

Emakumeen eta gizonen arteko informazioa bereizita biltzea eta aztertzea, desberdintasunak, esposizioak, kalteak eta berariazko prebentzio-beharrak identifikatzeko.

Lantaldeetako adin-aniztasuna kudeatzera eta langileen osasuna, ongizatea, lan-gaitasuna eta parte-hartzea lan-bizitza osoan zehar mantentzera bideratutako ikuspegia, lanpostuak eta lanaren antolaketa adinarekin alda daitezkeen behar eta gaitasunetara egokituz.

Esleitutako zereginak egokitzeko edo aldatzeko aukera, lan-baldintzek langilearen segurtasuna edo osasuna kaltetu dezaketenean, aplikatu beharreko araudiaren eta ezarritako prebentzio-neurrien arabera.